Πέμπτη, 22 Ιουνίου 2017

 

Ομοφοβία και Τρανσφοβία: Τι πραγματικά συμβαίνει;

kleopatra oikonomidou
Στις 17 Μαΐου του 1990, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), που αποτελεί εξειδικευμένη υπηρεσία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), δημοσίευσε την αναθεωρημένη έκδοση του καταλόγου «ψυχικών νοσημάτων» (ICD), στον οποίο η ομοφυλοφιλία δε συμπεριλαμβανόταν ως ψυχική διαταραχή. Έτσι, από το 2004 στις 17 του Μάη γιορτάζεται αυτή η επέτειος ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας και της Τρανσφοβίας.

Οι γκέι και οι λεσβίες, που έχουν ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό, τα διεμφυλικά άτομα, που η ταυτότητα φύλου τους διαφέρει από το φύλο με το οποίο γεννήθηκαν, αλλά και κάθε άτομο, το οποίο δεν εντάσσεται ή αποκλίνει από το ετεροκανονικό σχήμα ή δεν ευθυγραμμίζεται με τους αναμενόμενους ρόλους των κοινωνικών φύλων, γίνεται συχνά δέκτης αρνητικών στερεοτύπων και απειλών ακόμη και για τη ζωή του. Ο κίνδυνος αυτός πολλές φορές είναι μεγαλύτερος από όσο νομίζουμε.

Η ομοφοβία και η τρανσφοβία οδηγούν στην εμφάνιση ρεαλιστικών κινδύνων για τα θύματα, όπως είναι η κοινωνική διάκριση, ο οικονομικός, εργασιακός και κοινωνικός αποκλεισμός, η κακοποίηση και η κάθε είδους βία (λεκτική, συναισθηματική, ψυχολογική, σωματική), καθώς και συμβολικών κινδύνων, όπως η ρητορική μίσους, οι μισαλλόδοξες αντιλήψεις, οι συντηρητικές προκαταλήψεις, κ.α. (Stephan & Stephen, 2000). Στην Ελλάδα, βάσει των αποτελεσμάτων του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας για το 2015, από τα 253 περιστατικά που κατεγράφησαν τα 185 αφορούσαν γκέι, λεσβίες, αμφί, τρανς, κουίρ άτομα και τα 50 εξ αυτών ήταν περιστατικά βίας με θύματα τρανς άτομα. Σημειώστε ότι τα 120 από αυτά έγιναν σε δημόσιο χώρο και τα 11 σε σχολείο (Δ.Τ. 09/04/16).

Στην πλειοψηφία τέτοιων περιστατικών υπάρχουν μάρτυρες κι αυτό μας βάζει σε σκέψεις αναφορικά με τη σημασία της ευαισθητοποίησης και ενδυνάμωσης της κοινής γνώμης, καθώς και της ανοχής και της ανεκτικότητας απέναντι σε περιστατικά βίας που συμβαίνουν δίπλα μας. Η καλλιέργεια και η παιδεία της κοινωνίας, στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μπορεί να αποτελέσει σανίδα σωτηρίας για ανθρώπους που καθημερινά απομονώνονται στα σπίτια τους και πέφτουν θύματα κακοποίησης και βίας από ομοφοβικές, αμφιφοβικές ή τρανσφοβικές επιθέσεις. Ιδιαίτερα οι τρανς γυναίκες κινδυνεύουν τέσσερις φορές περισσότερο να αποπειραθούν αυτοκτονίας ή να κάνουν αυτοκτονικές σκέψεις σε σχέση με τις λεσβίες, αμφισεξουαλικές, κουίρ, ή ασεξουαλικές γυναίκες, λόγω αυτών των συμβολικών ή ρεαλιστικών επιθέσεων.

Έρευνες έχουν συσχετίσει τα υψηλά ποσοστά ομοφοβίας με την παρουσία ακροδεξιών απολυταρχικών ιδεών (B. Atlemeyer & Hunberger, 1992) και θρησκευτικού φονταμενταλισμού (Hopwood & Connors, 2002). Μάλιστα, οι άνθρωποι που έχουν κοινωνικοποιηθεί μέσα σε τέτοια περιβάλλοντα τείνουν συχνότερα να θεωρούν την ομοφυλοφιλία ως αποκλίνουσα ταυτότητα και ως πιθανή απειλή για τον ετεροκανονικό τρόπο ζωής (Warriner, Nagoshi C., Nagoshi J., 2013). Η πεποίθηση ότι ο παραδοσιακός ρόλος του άνδρα και η αρρενωπή συμπεριφορά έχουν βαρύτητα και σημασία, σε συνδυασμό με σεξιστικές συμπεριφορές και αντιλήψεις, επίσης έχουν αποτελέσει δείκτες που μπορούν να προβλέψουν ομοφοβικές συμπεριφορές (Stevenson & Medler, 1995). Έχει ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς το πόσο στενά συνδεδεμένα είναι τα ζητήματα αυτά με την ενοχή, τη ντροπή και τη μυστικότητα.

Ακόμη και στη τάξη η/ο εκπαιδευτικός, σε μία προσπάθεια να προστατεύσει κάποιον μαθητή ή να αφυπνίσει την τάξη, ανοίγοντας μία συζήτηση αναφορικά με οποιοδήποτε θέμα διάκρισης και ανισότητας, είναι πιθανόν να συναντήσει μία σειρά αντιστάσεων από το σύνολο των μαθητών. Οι συχνότερες είναι η άρνηση συμμετοχής, η σιωπή, η αλλαγή θέματος και η αμηχανία. Οι αντιστάσεις αυτές φαίνεται ότι είναι περισσότερο έντονες, όταν οι μαθητές ή οι μαθήτριες θεωρούν ότι το θέμα δεν τις/τους αφορά ή πιστεύουν ότι δεν είναι ευγενικό και σεμνό να συζητήσουν γι’ αυτό κι ακόμη περισσότερο, όταν δε βρίσκονται εκείνες ή εκείνοι σε μειονεκτική θέση και ταυτόχρονα δεν αναγνωρίζουν την πλεονεκτική θέση που απολαμβάνουν σε σχέση με κάποιους άλλους συμμαθητές ή συμμαθήτριές τους (Jaekel, 2016).

Για το 2016, το ενδιαφέρον της επετείου της Παγκόσμιας Ημέρα Ομοφοβίας και Τρανσφοβίας εστιάζεται στην ψυχική υγεία και ευημερία. Στην Ελλάδα, είχαμε την τύχη στην αρχή της χρονιάς να εγκαινιάσουμε τη Γραμμή Ψυχολογικής Στήριξης «11528-ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ» για λεσβίες, γκέι, αμφί, τρανς, τις οικογένειές τους και για εκπαιδευτικούς αλλά και για κάθε άτομο που έχει διερωτήματα σχετικά με/ή αντιμετωπίζει διακρίσεις, βάσει του σεξουαλικού προσανατολισμού ή/και της ταυτότητας φύλου. Τα τηλεφωνήματα που έχουν καταγραφεί μέχρι στιγμής, δυστυχώς, επιβεβαιώνουν με τον πιο αμείλικτο τρόπο την ανάγκη για πρόληψη και ενίσχυση των δράσεων στοχευμένα, αποτελεσματικά και εντατικά. Ενδεικτικά, ένα στα πέντε περιστατικά αφορούν σε κακοποίηση, ποσοστό που είναι εξαιρετικά υψηλό και με την ολοκλήρωση της 1ης φάσης του προγράμματος αναμένεται να αυξηθεί.

dipla sou 160516 1
#diplasou
Το «11528 - ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ» λειτουργεί στο πλαίσιο του «Προγράμματος καταπολέμησης των διακρίσεων βάσει του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου: πρόληψη και παρέμβαση» και έχει τη στήριξη από το Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων. Παράλληλα, υλοποιείται η 1η πανελλήνιας εμβέλειας «Καμπάνια ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ» που φιλοδοξεί να συμβάλλει στην αντιμετώπιση του έντονου προβλήματος των διακρίσεων, βάσει του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου που καταγράφονται, αλλά κυρίως αποσιωπώνται στη χώρα μας πίσω από κλειστές πόρτες και βουβά κλάματα. Επιδιώκεται ακόμη η πρόληψη έναντι ομοφοβικών επιθέσεων μέσα από την προβολή της ομόφυλης συντροφικότητας και της ομόφυλης αγάπης. 

Στόχος είναι η ενδυνάμωση και ενημέρωση της νέας γενιάς αλλά και η αφύπνιση και ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, των γονέων, των δασκάλων, των εκπαιδευτικών και γενικότερα του συνόλου της κοινωνίας μας γύρω από θέματα ρητορικής μίσους, ομοφοβίας, τρανσφοβίας, αμφιφοβίας, κοινωνικού αποκλεισμού, ενδοσχολικού εκφοβισμού και ενδοσχολικής βίας, λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού ή/και της ταυτότητας φύλου.

Θα ήθελα να κλείσω αυτό το άρθρο με τα λόγια ενός κοριτσιού 14 ετών προς τον πατέρα της, που γράφτηκε το 2012 στον Καναδά, στο πλαίσιο ενός εργαστηρίου για το φύλο, όταν ζητήθηκε από μαθήτριες και μαθητές είτε να γράψουν προς τους γονείς τους ένα γράμμα σχετικά με την ταυτότητα ή/και έκφραση του φύλου τους είτε να καταγράψουν ως γονείς τη σκέψη τους για το υποθετικό τους παιδί που έχει κάποια αγωνία για το φύλο του (Jiménez,2016). Εκείνη διάλεξε το πρώτο. Στο «11528-ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ» έχουμε μάθει να ακούμε με προσοχή. Ακούστε την:

7 Ιουνίου 2012

Αγαπητέ μπαμπά,
Δεν μπορώ πάντα να είμαι ένα τέλειο μικρό κορίτσι, όπως με έχεις φανταστεί. Δεν μπορώ πάντοτε να μιλάω σαν κυρία (lady-like) και δεν πρόκειται να ακολουθώ τις προσδοκίες που έχεις για το ποιο άτομο πρέπει να είμαι. Είμαι αυτό το άτομο που βλέπεις και αυτό πρόκειται να είμαι. Προτιμώ να είμαι έξω, να κάνω sports και να διασκεδάζω με αγόρια από το να συμμετέχω σε κοριτσίστικα κουτσομπολιά. Μπορεί να μη μιλάω πάντα, όπως θεωρείς ότι οφείλει μία μικρή κυρία, αλλά θέλω να αποδεχτείς αυτό που είμαι και να σταματήσεις να προσπαθείς να με αλλάξεις.

dipla sou 160516
Η Γραμμή Ψυχολογικής Στήριξης «11528-ΔΙΠΛΑ ΣΟΥ» λειτουργεί από Δευτέρα έως Παρασκευή εκτός των επίσημων αργιών, από τη μία το μεσημέρι έως και τις εννέα το βράδυ (Δευτέρα-Παρασκευή, 13:00-21:00). Το «Πρόγραμμα Καταπολέμησης των Διακρίσεων βάσει του Σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου: πρόληψη και παρέμβαση» υλοποιείται με τη συνέργεια τεσσάρων οργανώσεων, της Ομοφυλοφιλικής και Λεσβιακής Κοινότητας Ελλάδος, της Θετικής Φωνής, του Athens Pride και του Thessaloniki Pride, έχει την ηθική στήριξη της Περιφέρειας Αττικής και χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από την οργάνωση «αλληλεγγύη-SolidarityNow».

*Κλεοπάτρα Οικονομίδου:
Social Policy, Cultural Management (MA)
Υπεύθυνη Έργου & Επικοινωνίας για το «Πρόγραμμα καταπολέμησης των διακρίσεων βάσει του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου: πρόληψη και παρέμβαση»

Αρθρα Εβδομάδας