Σάββατο, 23 Ιουνίου 2018

Το κάπνισμα στην εγκυμοσύνη

«Δεν υπάρχει τρόπος να γίνεις τέλεια μητέρα, υπάρχουν όμως εκατομμύρια τρόποι να γίνεις καλή.» - Τζιλ Τσώρτσιλ

Όλοι γνωρίζουμε ότι το κάπνισμα έχει σοβαρό αντίκτυπο στην υγεία μας. Όλοι φανταζόμαστε ότι περίπου το ίδιο ισχύει στην εγκυμοσύνη. Όχι ακριβώς, καθώς στην εγκυμοσύνη το κάπνισμα δεν αφορά μόνο τη μητέρα αλλά και το μωρό. Ευτυχώς, ένα μεγάλο ποσοστό (30%) των εγκύων κόβει αμέσως το κάπνισμα. Δυστυχώς, ένα ακόμα μεγαλύτερο συνεχίζει να καπνίζει κατά τη διάρκεια της κύησης κανονικά ή ελαττώνοντας τον αριθμό των τσιγάρων. Όταν η μητέρα καπνίζει το μωρό γίνεται παθητικός καπνιστής. Αυτό πρακτικά εγκυμονεί πολλούς κινδύνους. Επιπλοκές, πρόωρο τοκετό, σύνδρομο αιφνίδιου θανάτου. Επιπλέον, επηρεάζει τη μορφολογία και την ανάπτυξη του μωρού, το ύψος και το βάρος, αυξάνει τις πιθανότητες για νευρολογικές διαταραχές, γνωστικά ελλείμματα και διαταραχές προσοχής. Μια μελέτη στη Σουηδία μάλιστα αναφέρει χαμηλή μεν, αλλά συσχέτιση δε, με τον αυτισμό.

Αρκεί αν η εγκυμονούσα μητέρα διακόψει το κάπνισμα;

Σαφέστατα η διακοπή καπνίσματος είναι κέρδος τόσο για την ίδια όσο και για το μωρό. Οι πιθανότητες για επιπλοκές μειώνονται. Για παράδειγμα αρκετές μελέτες αναφέρουν παρόμοιο βάρος γέννησης με μωρά μητέρων που δεν κάπνισαν ποτέ (αφορά διακοπή στο 1ο τρίμηνο). Δυστυχώς όμως δεν αρκεί αν η ίδια είναι εκτεθειμένη σε περιβαλλοντικό καπνό.

Τι είναι η έκθεση στον περιβαλλοντικό καπνό;

 

Η έκθεση στον «περιβαλλοντικό καπνό» ουσιαστικά είναι το παθητικό κάπνισμα και αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες για συγγενείς παραμορφώσεις ή περιγεννητικό θάνατο. Η έκθεση  σε περιβαλλοντικό καπνό διακρίνεται σε «δευτερογενή» ή «τριτογενή». Η δευτερογενής έκθεση αναφέρεται κατά 85% στον καπνό του αναμμένου τσιγάρου και κατά 15% στον καπνό που εκπνέει ο καπνιστής. Η τριτογενής αναφέρεται στα συστατικά του καπνού που παραμένουν στο χώρο (χαλιά,  μαλλιά, νύχια, δέρμα, έπιπλα, αυτοκίνητο κτλ) ως αποτέλεσμα του καπνίσματος.

Γιατί ένα μεγάλο ποσοστό των εγκύων δυσκολεύεται να κόψει το κάπνισμα;

Για τον ίδιο λόγο που δυσκολεύονται όλοι και για μερικούς επιπλέον. Το κάπνισμα είναι μια εξαιρετικά εθιστική συνήθεια, τόσο ώστε να επηρεάζει τα κυκλώματα επιβράβευσης του εγκεφάλου από το πρώτο κιόλας τσιγάρο. Δυστυχώς, η εξάρτηση δεν είναι μόνο σωματική αντιθέτως, είναι κυρίως ψυχολογική (συνήθεια, αυτοματισμός, ευχάριστες συνέπειες, αρνητικές προσδοκίες για τη διακοπή) δυσκολεύοντας έτσι το άτομο να διακόψει οριστικά. Όσο αφορά τις εγκύους σε επίπεδο σωματικό φαίνεται ότι η ταχύτητα μεταβολισμού της νικοτίνης αυξάνει οδηγώντας σε μεγαλύτερη και συχνότερη ανάγκη για κάπνισμα. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το άγχος και οι συναισθηματικές μεταπτώσεις που μπορεί να παρατηρηθούν αυξάνει την «ανάγκη για διαχείριση των συναισθημάτων ή των δυσκολιών» μέσω του καπνίσματος (ψυχολογική εξάρτηση).

Πώς μπορεί μια εγκυμονούσα να κόψει το τσιγάρο;

Αν δεν ανήκει στο ποσοστό των εγκύων που το κόβουν αυτόματα είναι σημαντικό να ζητήσει τη βοήθεια ειδικού ώστε να κόψει το τσιγάρο. Ενημέρωσε το γυναικολόγο σου και εκείνος θα σε κατευθύνει. Σε γενικές γραμμές αν δεν θέλει τη φαρμακευτική οδό, μέθοδος εκλογής αποτελεί η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ) καθώς έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας (40%) 1 χρόνο μετά τη διακοπή.

Τι μπορεί να προσφέρει μια δομημένη προσέγγιση όπως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ);

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι διακοπής του καπνίσματος (βελονισμός, ύπνωση, φαρμακευτική αγωγή κτλ). Η Γνωσιακή Συμπεριφορική προσέγγιση διαφοροποιείται ουσιαστικά από τις υπόλοιπες γιατί απαιτεί την ενεργή συμμετοχή και προσπάθεια του καπνιστή. Με συγκεκριμένες τεχνικές οδηγεί τον καπνιστή ενεργητικά να «ξεμάθει» τη συμπεριφορά του καπνίσματος σταδιακά, επιτρέποντας με αυτό τον τρόπο την ψυχολογική διακοπή.  Συνεπώς, η  ΓΣΘ ασχολείται αποκλειστικά με την ψυχολογική εξάρτηση δουλεύοντας είτε σε ατομικό είτε σε ομαδικό πλαίσιο. Η παρέμβαση είναι βραχύχρονη περίπου 2-3 μήνες, δομημένη με συγκεκριμένες τεχνικές και βήματα ενώ σε περίπτωση ομαδικού προγράμματος τα αποτελέσματα ενισχύονται μέσα από τη διάδραση, την αλληλοϋποστήριξη και ενίσχυση της ομάδας.

Έκοψα επιτυχώς το κάπνισμα κατά τη διάρκεια της κύησης. Τι θα πρέπει να έχω υπόψη;

Σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό να ελεγχθεί η περιβαλλοντική έκθεση του παιδιού στον καπνό.  Ακόμα κι αν δεν υπάρχει δευτερογενής έκθεση, η έκθεση στα υπολείμματα του καπνού είναι εξίσου επικίνδυνη. Σημαντική παράμετρος για την αποφυγή της υποτροπής αποτελεί ο θηλασμός. Μητέρες που έχουν διακόψει επιτυχώς το κάπνισμα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης φαίνεται να έχουν αυξημένο κίνδυνο υποτροπής περίπου  ως και ένα χρόνο μετά τη γέννηση του παιδιού ειδικά αν υπάρχουν δυσκολίες στο θηλασμό.

Τέλος, το κάπνισμα πέραν της εγκυμοσύνης και των άμεσων συνεπειών στην υγεία των παιδιών μπορεί να οδηγήσει στην υιοθέτηση της συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας ή  της ενηλικίωσης (50-80%). Να θυμάστε, όσο λιγότερο εκτεθεί ένα παιδί στην καπνιστική συμπεριφορά τόσες περισσότερες πιθανότητες έχει να διακόψει επιτυχώς και το ίδιο μελλοντικά το τσιγάρο. «Δεν υπάρχει τρόπος να γίνεις τέλεια μητέρα, υπάρχουν όμως εκατομμύρια τρόποι να γίνεις καλή.»Ας ξεκινήσουμε με τον πρώτο, κόβοντας το τσιγάρο.


Πλεύρη Μαρία
Ψυχολόγος, MSc Κλινικός Νευροψυχολόγος
Εξειδικευμένη στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία
 
Μαυρολένης 6-14, Πλατεία Κορνάρου
τηλ. επικ.:6933326727